در سالروز کشتهشدن صدراعظم امیرکبیر 20 دی بنا داریم تا با بررسی کتابی که درباره ایشان نوشته شد، او را بیشتر بشناسیم. کتاب امیرکبیر و ایران اثر فریدون آدمیت است. شاید به جرات بتوان گفت این کتاب که جز رساله دکتری آقای آدمیت است یکی از مهمترین آثار مکتوب درباره امیرکبیر است. نویسنده با بررسی دقیقترین مستندات تاریخی کتابی پرجزئیات از وقایع تاریخی برایتان با زبانی دلنشین روایت میکند.
قسمتی از کتاب امیرکبیر و ایران
در اینجا با خواندن قسمتی از کتاب با نثر فریدون آدمیت آشنا شوید.
“بی نینگ مینویسد امیر در جوانی اهل کشتی بوده و اندام قوی و درشت وی هم موید همین مطلب است. از پهلوانی امیر اطلاعی در دست نیست اما ورزش زورخانه در زمان وی رایجترین ورزش بود. لباس امیر جبه بود و به منشیانش نیز دستور داده بود جبه به تن کنند. امیر کلاه بلندی بر سر میگذاشت و موهای وی بلند و از نوع بهاصطلاح پاشنهنخواب بود. وزیرمختار انگلیس در یکی از گزارشهایش مینویسد پول دوستی که صفت بارز ایرانیان است بههیچوجه در امیر راهی ندارد. همه وی را فردی مورد اطمینان و غیر قابل فساد میدانستند. دکتر پلاک اتریشی مینویسد: پولهایی که به امیر میدادند و نمیگرفت همگی خرج کشتنش شد.”
چرا کتاب امیرکبیر و ایران اثر فریدون آدمیت؟
اگر در جستجو منابع متنی و مقالات برای شناخت امیر باشید متوجه میشوید که در سالهای اخیر منابع فارسیزبان ارزشمندی درباره ایشان نوشته شده است. اما چرا پیشنهاد ما در میان تمام منابع فارسی کتاب امیرکبیر و ایران اثر فریدون آدمیت است؟
در این کتاب تفکرات امیرکبیر و نحوه زندگی ایشان از کودکی تا بزرگسالی بر اساس سند و مدرک تاریخی نگارش شد. دکتر آدمیت بهقدری در این نگارش امانتداری تاریخی کرد که بعداً در پژوهشهای تاریخ معاصر ایران از این کتاب به عنوان یک منبع خوب برای بررسی زمان قاجاریه در زمان زندگی و صدارت امیرکبیر استفاده شد.
علاوه بر این مطلب، شما در عین اینکه حوادث تاریخی را به صورت تحلیلی میخوانید اما نثر داستانگونه کتاب بههیچوجه شما را خسته نمیکند. نویسنده با انتخاب زبان نوشتاری درست تحلیلهای تاریخی را بهگونهای سرگرمکننده روایت میکند.
همین ویژگیها کتاب امیرکبیر و ایران برای خوانندگان خود جذاب میکند. زمان این کتاب از زمان تولد امیر تا مرگ در دوره قاجاریه است. نویسنده این کتاب به عنوان یک تاریخنگار ایرانی با استفاده از مستندترین منابع جزئیات کاملی را از زندگی امیرکبیر در زمینههای مختلف روایتی جدید را برای شما آورد.
 |
 |
فریدون آدمیت کیست؟
دکتر فریدون آدمیت، استاد دانشگاه در رشته تاریخ است. وی که در دسته دیپلماتهای باسواد ایرانی قرار میگیرد این کتاب را به عنوان رساله دکتری خود کامل کرد. او در این اثر از منابع مستند تاریخی، مکاتبات رسمی مقامات اروپایی و ایرانی بهمنظور بررسی دقیق دوره اصلاحات امیرکبیر در دوره پادشاهی دورهی ناصرالدینشاه قاجار بهره برد.
بررسی بخشهای کتاب
در این مطلب کتاب امیرکبیر و ایران را در 7 بخش اصلی برایتان آوردیم. در این مطلب کتاب صوتی هم بهمنظور تسهیل مطالعه شما آوردیم.
بخش اول: پیشینه زندگی امیرکبیر
نام اصلی امیرکبیر، میرزا محمدتقی خان فراهانی بود. بعدها که به مقام وزارت رسید در دیوان شاهی با نام امیرکبیر به شهرت رسید. خانواده او هم سابقه حضور در دیوان شاهی را داشتند؛ به همین علت میرزا تقیخان از همان دوران جوانی با حاکمان با نفوذی آشنا بود.
بعدها هوش و درایت و همین آشنایی وی با ناصرالدینشاه پای او را به خاندان سلطنتی باز کرد.
بخش دوم: عرصهی قدرت
میرزا تقیخان مشاور، دوست و همراه ناصرالدینشاه قاجار از دوران کودکی، نوجوانی تا بزرگسالی ولیعهد ایران بود. زمانی که نوبت به پادشاهی ولیعهد جوان رسید او، ایشان را از تبریز تا تهران همراهی کرد.
پس از تثبیت قدرت، میرزا تقیخان به مقام صدراعظمی، شاه جوان رسید. او در همین موقعیت اصلاحات مهم و تاریخی ایران را به شکل گستردهای آغاز کرد.
بخش سوم: بررسی اصلاحات فرهنگی و آموزشی
امیرکبیر هدف مدرنسازی ایران و حذف فساد داخلی و خارجی را در سر داشت. در همین مسیر دوست و دشمنان زیادی پیدا کرد. از جمله بزرگترین اقدامات او برای اصلاح فرهنگی و آموزشی جامعه ایران تأسیس دارالفنون بود.
دارالفنون، قدمی به سمت مدرنیته ایران
تأسیس دارالفنون از جمله بزرگترین اهداف آموزشی امیرکبیر برای ایران بود. در این مؤسسه علوم جدید به ایرانیان آموزش داده میشد. امیر معتقد بود برای توسعه ایران در ابتدا باید نگرش مردم از لحاظ فرهنگی تغییر کند و این مهم ممکن نبود به جز با آموزش علوم جدید.
بدین ترتیب آموزش نوین در جامعه ایران به دستور امیرکبیر و در دوره ناصرالدینشاه پایهریزی شد.
بخش چهارم: اصطلاحات سیاسی و رسانهای
رسانه هر کشوری نقش مهمی در دستکاری روانی درست یا غلط جامعه برعهده دارد. بازیهای مثبت یا منفی رسانهای حتی میتواند بر سیاست کشور هم تأثیرگذار باشد.
این همان چیزی بود که امیرکبیر به خوبی آن را درک کرده بود؛ بنابراین تصمیم گرفت اصطلاحات سیاسی را با پایهریزی تشکیلات رسانهای آغاز کند.
او برای باهدف آموزش و اطلاعرسانی به افکار عمومی روزنامه وقایع اتفاقیه را منتشر کرد.
بخش پنجم: اصلاحات اقتصادی و اداری
یکی از مهمترین گامهای امیرکبیر مبارزه با فساد مالی دربار بود. شاید همین موضوع باعث صدور دستور مرگ او هم بود! امیرکبیر با اصطلاحات اداری و اقتصادی هدف، منظمکردن ساختار دولت قاجاریه را در سر داشت و این همان چیزی بود که مزاج خیلیها خوش نمیآمد.
او هرگز به منفعت شخصی خود فکر نمیکرد بنابراین دربار هرگز نتوانست با پول و جاه و مقام او را بخرد.
بخش ششم: اصلاحات چالشهای سیاسی خارجی
در کتاب بر اساس مستندات تاریخی نشان داده میشود که ایران با قدرتهای خارجی مانند انگلیس و روسیه در کشمکش است. اگرچه امیرکبیر تمام تلاشش مواجهه با قدرتهای بزرگ خارجی بود اما فشارهای شدید سیاسی و اقتصادی فراتر از تصور است.
بخش هفتم: سقوط امیرکبیر
متأسفانه، اصلاحاتی که همگی باهدف ساختن ایرانی آباد و جامعهای آگاه و مدرن پایهریزی شد با دشمنی دربار و خارجیان همراه شد! شاید عجیب به نظر برسد اما مستندات تاریخی نشان میدهد نهایتاً به دستور مستقیم شخص شاه یعنی ناصرالدینشاه که از دوستان قدیمی او هم بود از مقامش برکنار شد.
اما برکناری پایان کار او نبود. دشمنان دستبردار نبودند و کاری کردند تا او به کاشان تبعید شود. در نهایت باز هم زندگی حتی در تبعید هم برای دشمنان راضیکننده نبود؛ بنابراین دستور قتل وی در حمام فین کاشان صادر شد.
پیکر امیرکبیر در کربلا آرامید.
کلام پایانی برای شما خواننده گرامی
امیرکبیر مردی بود که در راستای رشد ایران به سمت مدرنشدن گامهای اساسی برداشت. اصطلاحات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و مبارزه با فسادهای داخلی و خارجی که ایران در هر دورهای با آن دستوپنجه نرم میکند در دوره صدارت ایشان به اوج خود رسید. اگر بخواهید بامطالعه یک کتاب شخصیت امیرکبیر از بدو تولد تا زمان مرگ وی بشناسید از میان کتابهای نوشته شده تا امروز، کتاب امیرکبیر و ایران اثر فریدون آدمیت گزینه بسیار خوبی برای مطالعه است. نقش ویژه امیر در ساخت ایران مدرن به بهترین شکل در اینجا با جزئیات کامل نه در غالب یک داستان بلکه در غالب وقایع تاریخی نگارش شد.
فایل صوتی کتاب امیرکبیر و ایران اثر فریدون آدمیت
