به منظور آشنایی با فرهنگ کشورمان بد نیست در نگاهی به کتاب شاهنامه، زندگی برجستهترین شاهان ایرانی در شاهنامه را بخوانیم. در این مطلب سعی شده است با مراجعه به منبع اصلی و از لابه لای ابیات شاهنامه اسامی و زندگینامه برجستهترین شخصیتهای حماسی، پهلوانی و سیاسی ایران در سفری از اسطوره تا تاریخ برایتان جمعآوری شود. در پایان این مطلب فایل صوتی بهمنظور سهولت هرچه بیشتر خواندن این مطلب برای شما قرار داده شد.
موضوع کتاب شاهنامه چیست؟
موضوع کتاب شاهنامه به وسعت تاریخ و تمدن ایران است. فردوسی بهعنوان یک وطنپرست واقعی کاخ رفیع ادب پارسی را با روایتهای خود در این کتاب ارجمندتر از همیشه کرد. او فقط شعر نگفت؛ بلکه فرهنگ و اخلاق و تاریخ ملت ایران را ثبت کرد.
این کتاب مجموعهای بهسان یک زندگینامه در سه بخش، سرگذشت افراد مختلفی را روایت میکند. فردوسی که یکی از ۱۰ شاعر برجسته جهان است با یگانه اثرش شاهنامه، ما را با تاریخ، اسطوره و ایران باستان آشنا میکند.
او حماسهسرا است. در طوس دهگانی میکرد. انگیزه فردوسی از نگارش چنین شاهکاری طی سیسال حفظ سنتها و آداب اجدادی خود در برابر ارزشهای جدیدی بود که مطرح میشد. او زندگی خود را وقف احیا شکوه گذشته کرد و میراثش برای ما به یادگار ماند.
مأخذی که فردوسی به آن رجوع کرد، شاهنامه منثور ابومنصوری است. در کنار آن روایتهای کتبی و شفاهی که به فردوسی میرسید هم الهامبخش او در روایت شاهنامه است. روایت او در شاهنامه از آغاز تمدن تا تقابل بین خیر و شر است.
روایتهای شاهنامه سعی میکند در عین حفظ عزت ملی طی حماسههای مختلف آموزههای حکیمانه هم به ما بدهد.
دورههایی پادشاهی شاهنامه
در شاهنامه درباره ایران باستان از آغاز تمدن نژاد ایرانی تا انقراض حکومت دوره ساسانیان به دست اعراب نوشته شد. این دوره بسیار طولانی در سه دسته قرار میگیرد:
دوره اساطیری
این دوره از عهد کیومرث تا ظهور فریدون است.
در این دوره تمدن نژاد ایرانی آغاز شد. مسکن، پوشاک و خوراک و سپس نحوه استفاده از آتش، ساخت انجمن و سپاه از رشته کارهایی است در این دوره انجام شد. در این دوران پادشاهان اغلب دارای ویژگیهای ماورا طبیعی هستند.
مبارزه با دیوان و موجودات افسانهای محور اصلی داستان است.
دوره پهلوی
این دوره بیشتر همکاری میان پادشاهان و پهلوانان است به همین جهت با نام دوره پهلوی شناخته میشود. دوره پهلوی به دوره قیام کاوه علیه ضحاک تا قتل رستم بر میگردد. در این دوره تلاش برای برقراری عدالت انجام میشود.
جنگ بیشتر با دیوان باقیمانده از دوره قبل ادامه دارد. تمرکز این دوره بهجای پادشاهی بیشتر روی قهرمانانی چون رستم است.
دوره تاریخی
سومین بخش شاهنامه که در آن از افسانهها و داستانهای حماسی کمی فاصله میگیرد و به سمت تاریخ میرود از اواخر دوره کیانیان تا انقراض دوره ساسانیان است. این دوره با لحنی کمی متفاوت از دورههای شکوه و سقوط سلسلههای مختلف ایرانی صحبت میشود.
 |
 |
برجستهترین شاهان دوره اساطیری
اگرچه در مطلبی بهصورت جداگانه درباره نامونشان و کارهای شاهان دوره اساطیری شاهنامه میتوانید کامل بخوانید؛ اما در این مطلب اشاره کوچکی به نام این اسطورهها میکنیم.
در اولین دوره برجستهترین شاهان ایرانی اولین نفر کیومرث است. او آغازکننده تمدن نژاد ایرانی است. کیومرث بنیانگذار ساخت خانه و لباس است.
بعد از او شاهان میانی آمدند و حکومت به هوشنگ رسید. هوشنگ دانشمند و آگاه بود. او درباره نحوه استفاده از آتش و تکامل تمدن و ازبینبردن دیوهای پلید گامهای اساسی برداشت.
در نهایت حکومت به جمشید رسید. او با غرور فراوان خود نظام را از دست داد.
برجستهترین شاهان دوره پهلوی
در دوره قهرمانی و پهلوانی روایت تاریخی حول مفاهیمی چون وفاداری به میهن و تقابل میان خیر و شر میگردد. این دوره بیشتر به دوره پادشاهی کیانیان میپردازد. در دوره پهلوانی رستم حضور دارند. برجستهترین شاهان ایرانی عصر پهلوی عبارتاند از:
کاوه نماد قیام علیه ظلم ضحاک است.
منوچهر نوه ایرج که میخواست انتقام خون پدر را بگیرد. در شاهنامه آمده که تشکیل سپاه بزرگ در دوره او رقم خورد.
کیکاووس شخص بعدی است که شاید جز پرحاشیهترین شاهان شاهنامه باشد. در دوره او داستان هفتخوان رستم و سفر سیمرغ به آسمان را میخوانیم.
کیخسرو بهعنوان کاملترین پادشاه این دوره شناخته میشود.
لهراسب و گشتاسب ترویجدهنده دین زرتشت بودند. داستان رستم و اسفندیار در دوره پادشاهی گشتاسب رقم میخورد.
برجستهترین شاهان دوره تاریخی
در این بخش شاهنامه رنگوبوی واقعگرایانهتری میگیرد. برجستهترین شاهان ایرانی در این دوره افراد زیر هستند:
اردشیر بابکان بنیانگذار سلسله ساسانی است که با شکست اشکانیان دوباره ایران را یکپارچه کرد. او نماد پادشاهی دادگر و دیندار است.
شاپور (دوم) ذوالکتاف در دوران کودکی تاجگذاری کرد و در برابر رومیان جنگید.
بهرام گور از محبوبترین چهرههای شاهنامه است. او عاشق شکار و موسیقی بود.
انوشیروان همان خسرو اول نماد عدالت در دوره ساسانیان است.
خسروپرویز که در دورهای آمیخته از شکوه و سقوط حکومت کرد در روایت نظامی گنجوی هم از او در داستان خسرو و شیرین یاد شد. سقوط او پایان دوره امپراطوری ایران باستان در شاهنامه است.
اگرچه یزدگرد سوم بهعنوان آخرین پادشاه دوره ساسانی آمد؛ اما در شاهنامه از این دوران بهعنوان دوره اندوهناک فروپاشی تمدن در میانه جنگهای داخلی و خارجی یاد میشود.
فایل صوتی برجستهترین شاهان ایرانی در شاهنامه
اختصاصی نشریه اینترنتی نوجوان ها – زینب آرزومند پیرپشته
