سلام خانم دکتر. قبل از اینکه درباره روانشناسی صحبت کنیم، دوست داریم خانم دکتر ولیزاده رو فراتر از عنوان شغلیشون بشناسیم؛ خودتون رو برای مخاطبان ما معرفی میکنین؟
سلام من زهرا ولیزاده، روانشناس بالینی هستم. همیشه برای من انسانها فراتر از علائم و تشخیصها اهمیت داشتهاند. باور دارم پشت هر اضطراب، افسردگی یا مشکلی که یک نفر تجربه میکند، داستانی وجود دارد که باید شنیده شود، نه قضاوت. تلاش میکنم در کنار درمان به آدمها کمک کنم دوباره خود واقعیشون رو پیدا کنند و کیفیت زندگیشون رو بالاتر ببرند.
چی شد که وارد دنیای روانشناسی و درمان شدید؟
از همون سالهای اول علاقه زیادی به شناخت ذهن انسان داشتم. هرچه بیشتر مطالعه کردم، بیشتر متوجه شدم بسیاری از رنجهای انسان قابل درمان یا حداقل قابل کاهش هستند. همین باور باعث شد مسیر روانشناسی رو انتخاب کنم؛ چون احساس میکنم هیچ کاری ارزشمندتر از این نیست که بتوانی بخشی از درد یک انسان رو کمتر کنی.
اگر قرار بود فقط یک دغدغه نوجوانهای امروز را نام ببریم که از نگاه بزرگترها پنهان مانده، آن دغدغه چیست؟
به نظرم بزرگترین دغدغه نوجوان امروز، ترس از کافی نبودن هست؛ بسیاری از نوجوانها مدام احساس میکنند باید زیباتر، موفقتر، محبوبتر یا کاملتر باشند و این فشار، گاهی از چشم والدین و اطرافیان پنهان می ماند.
به نظر شما چرا نسل امروز، با وجود ارتباطات گسترده، بیشتر از گذشته احساس تنهایی میکند؟
چون تعداد ارتباطها بیشتر شده، اما کیفیت ارتباطها کمتر شده؛ ما بیشتر از همیشه با هم در ارتباطیم، اما کمتر از همیشه احساس میکنیم واقعاً دیده، شنیده و درک شدیم؛ تنهایی فقط نبودن آدمها نیست؛ احساس نفهمیده شدن هم هست!
اگر یک نوجوان فقط یک بار فرصت داشته باشد با یک روانشناس صحبت کند، مهمترین سؤالی که باید از درمانگر بپرسد چیست؟
به جای اینکه بپرسه «چطور سریع حالم خوب بشه ؟»، بهتر هست بپرسه: «چرا این احساسها رو تجربه میکنم و چطور میتونم خودم رو بهتر بشناسم؟» چون شناختِ خود، نقطه شروع هر تغییر پایدار هست.
چرا برخی نوجوان ها با وجود موفقیت باز هم احساس شکست دارن؟
چون ارزشمندی خودشان رو بر اساس نتیجهها تعریف میکنند، نه هویتشون. وقتی عزتنفس وابسته به نمره، ظاهر یا تأیید دیگران باشه هیچ موفقیتی احساس کافی بودن ایجاد نمیکنه!
اگر میتونستید فقط یک باور اشتباه رواز ذهن نوجوانها پاک کنید، اون باور چی بود؟
این باور که «ارزش من به نظر دیگران بستگی دارد.» تا زمانی که ارزش خودمون رو از نگاه دیگران بگیریم، آرامش واقعی رو تجربه نخواهیم کرد.
اگر نوجوانی مدام خودش را با دیگران مقایسه کند، اولین آسیبی که به شخصیتش وارد میشود چیه؟ اولین آسیب، از بین رفتن عزتنفس هست، وقتی همیشه خودمون رو با دیگران میسنجیم، کمکم احساس میکنیم هرگز به اندازه کافی خوب نیستیم. بعد از اون، اضطراب، حسادت، ناامیدی و حتی افسردگی میتونن به دنبال این مقایسههای مداوم شکل بگیرند. نوجوان باید یاد بگیره تنها کسی که لازم هست با او مقایسه بشه، نسخه دیروز خودشه.
خانم دکتر، برسیم به ماجرای عاشقی نوجوانها… سن عشق واقعی و ازدواج چه سنیه؟
عاشق شدن سن مشخصی نداره و ممکن هست از نوجوانی تجربه بشه؛ اما عشق بالغ فقط احساس نیست، بلکه نیازمند شناخت، مسئولیتپذیری، ثبات هیجانی و توانایی تصمیمگیری هست. بنابراین ازدواج زمانی مناسبه که فرد از نظر عاطفی، فکری و اجتماعی به بلوغ کافی رسیده باشه، نه صرفاً به یک سن خاص.
به نظر شما کدوم جملهای که والدین از روی محبت میگن، میتونه بیشترین آسیب رو به روحیه نوجوان بزنه؟
جملههایی مثل «ببین بچههای مردم چقدر موفق هستن، تو هم مثل اون ها باش.»
این مقایسه شاید از روی دلسوزی باشد، اما به نوجوان این پیام رو میده که «همینطور که هستی، کافی نیستی.» این جمله به عزتنفس یک نوجوان آسیب میزنه.
از نظر شما مهمترین نشانهای که میگوید یک نوجوان به کمک روانشناختی نیاز دارد چیست؟
وقتی حال بد او طولانیمدت بشه و روی درس، خواب، روابط، اشتها یا انگیزش تأثیر بذاره، اگر رنج روانی باعث بشه نوجوان نتونه مثل قبل زندگی بکنه، وقت کمک گرفتن از روانشناس هست.
اگر قرار باشه یک مهارت رو در تمام مدارس به نوجوانها آموزش بدن تا حال روانشون بهتر بشه، اون مهارت چیه؟
تنظیم هیجان. اینکه نوجوان یاد بگیره احساساتش رو بشناسه، مدیریت بکنه و به شیوه سالم بیان کنه. بسیاری از مشکلات روانی و حتی تعارضهای خانوادگی، با یادگیری این مهارت کاهش پیدا میکنند.
به نظر شما بزرگترین سوءتفاهمی که بین والدین و نوجوانها وجود داره چیه؟
اینکه والدین تصور میکنن نوجوان لجباز هست و نوجوان هم تصور میکنه والدین او را درک نمیکنن. در حالی که اغلب هر دو طرف نگران یکدیگر هستن، اما زبان مشترکی برای بیان احساساتشون ندارن. هر جا گفتوگوی سالم شکل بگیره، این فاصله هم کمتر میشه.
اگر امروز خودِ ۱۵ سالتون روبه روی شما بنشینه، اولین توصیهای که به او میکنین چیه؟
بهش میگم خودت رو با هیچکس مقایسه نکن؛ هر آدمی زمانبندی و مسیر مخصوص خودش روداره، آرامتر حرکت کن و نگران دیر رسیدن نباش.
و در پایان، اگر قرار باشه همه نوجوانهای ایران فقط یک جمله از شما به خاطر بسپارن، دوست دارید اون جمله چی باشه؟
قرار نیست کامل باشی؛ فقط هر روز یک قدم به نسخه بهترِ خودت نزدیکتر شو، ارزش تو به نمره، ظاهر یا نظر دیگران نیست؛ ارزش تو به خودِ توست!
اختصاصی نشریه اینترنتی نوجوان ها – معصومه درگاهی
