در دنیایی که داشتن تخصص در یک حوزه عامل اصلی رسیدن به موفقیت تلقی می شود افراد متفاوتی هم هستند که این قانون را نقض می کنند. جوانان و نوجوانان چندپتانسیلی با علایق گسترده خود به چند حوزه در محدوده یادگیری یک مهارت برای رسیدن به موفقیت گیر نمی کنند. این افراد بارها و بارها مسیر شغلی خود را با یادگیری مهارت های جدید ارتقا یا تغییر می دهند. اما سوال اساسی این است که آیا چندپتانسیلی بودن یک موهب الهی است یا یک مشکل اساسی؟! در این مقاله با بررسی دقیق ویژگی نوجوانان چندپتانسیلی به این سوال پاسخ خواهیم داد.
چندپتانسیلی بودن (Multipotentialite ) از نگاه علمی
استفاده از اصطلاح Multipotentialite در سالهای اخیر برای توصیف افرادی که دائما در حال یادگیری مهارت های جدید و تغییر مسیر شغلی یا تفریحی خود هستند رایج شد.
در روانشناسی برای بررسی شخصیت، یکی از ویژگی هایی که در افراد بررسی می شود ویژگی “تمایل به تجربه کردن” است. در این حالت به ویژگی های شخصیتی از قبیل
- کنجکاوی فکری
- لذت بردن از تنوع شناختی
- خلاقیت
- تمایل به کسب تجربه و مهارت های جدید
نمره داده می شود. افراد چندپتانسیلی در این موارد نمره بالایی کسب می کنند.
آیا چند پتانسیلی بودن یک اختلال روانشناسی است؟
در این زمینه تحقیقات گسترده ای انجام شد. جی.پی. گولفرد در این زمینه پژوهش های زیادی انجام داده است.
وی معتقد است افرادی هستند که توانایی ایده پردازی و مهارت اندوزی در حوزه های مختلفی دارند. این توانایی که به شدت سازنده است می تواند پایه ای برای خلاقیت میان رشته ای باشد.
بر این اساس داشتن ویژگی شخصیتی چندپتانسیلی بودن به هیچ وجه یک اختلال روانشناسی یا نشانه ضعف نیست؛ بلکه اگر به صورت اصولی از این ویژگی استفاده شود مزیای زیر را برای افراد دارد:
- افزایش ظرفیت یادگیری
- انعطاف شناختی
- گسترش کنجکاوی در حوزه های مختلف
- ایده پردازی های قوی
چرا چندپتانسیلی بودن منجر به شکست می شود؟
فرقی نمی کند که چند پتانسیلی هستید یا معمولی، اگر از مشخصه های رفتاری و شخصتی خود آگاهی درستی نداشته باشید چالش های اساسی در زندگی خواهید داشت.
چندپتانسلی بودن مانند هر مشخصه شخصیتی دیگری باید مدیریت شود تا با روش درست شما را به شکوفایی برساند وگرنه این ویژگی تبدیل به از این شاخه به آن شاخه پریدن می شود و نتیجه ای جز شکست به همراه ندارد.
چندپنانسیلی ها معمولا زمانی که نتوانند این ویژگی را در خود مدیریت کنند همیشه کلی کار نیمه کاره از مدت های خیلی طولانی دارند!
مشکلاتی که در چندپتانسیلی ها به وجود می آید و اگر درست مدیریت نشود به بحران و شکست ختم می شود عبارت اند از:
پدیده شی درخشان (shiny object syndrome)
در چندپتانسیلی ها مغز به مهارت های جدیدی که می بینید حساستر است. در این حالت به صورت ناخود آگاه دوپامین بیشتری برای شروع پروژه جدید آزاد می شود.
اما چند روز یا چند هفته بعد وقتی تازگی و درخشانی تجربه جدید کم می شود انگیزه فورا برای ادامه مسیر کاهش می یابد! نتیجه این موضوع چیست؟ یک پروژه نیمه کاره جدید!
خستگی از تصمیم گیری ادامه مسیر
برای اینکه بتوان تصمیم گیری کرد انرژی شناختی در مغز مصرف می شود. زمانی که تنوع بالا رود و تصمیم گیری برای انتخاب مسیر، در دراز مدت بارها و بارها تکرار شود نتیجه این جز فرسودگی روانی محصولی به بار نمی آورد.
فراگیری مهارت بدون تخصص کافی
در بازار کار همیشه کسی مسیر موفقیت را طی می کند که در یک یا چند مهارت کاملا متخصص باشد. داشتن چندین مهارت بدون تخصص کافی در کوتاه مدت پاسخ گو است اما در دراز مدت موفقیتی به بار نمی آورد.
چون افراد چندپتاسیلی در بیشتر موارد بدون کامل کردن چرخه یادگیری مهارت، مسیر را رها می کنند معمولا به سطح مهارتی تخصصی نمی رسند و این مشکل ساز می شود.
گرفتاری در بحران هویت شغلی
هویت حرفه ای افراد چندپتانسیلی بیشتر اوقات گرفتار بحران بی ثباتی می شود. این مشکل به دلیل بی ثباتی در مسیر ساختن هویت شغلی رخ می دهد.
متاسفانه افرادی با استعدادهای بسیار بالا در این شرایط گرفتار یاس و احساس شکست در کار و زندگی می شوند زیرا به طور قطع به هیچ حرفه ای تعلق ندارند و این آغاز تمام مشکل ها است.
با تمام این تفاسیر چطور چنین ویژگی می تواند باعث رشد و ترقی شود؟
ارزشمند شدن مهارت ترکیبی در عصر اقتصاد دانش بنیان
جالب است بدانید در عصر اقتصاد دانش بنیان داشتن مهارت های ترکیبی بسیار مورد توجه است. افرادی که در چند حوزه تجربه کسب می کنند ایده پردازان مورد علاقه سرمایه گذاران هستند.
تجربه نشان می دهد داشتن تجربه در چتد حوزه در چندپتانسیلی ها آنها را قادر می کند راه حل های غیر متعارف پیدا کنند. استیو جابز یکی از همین افراد بود.
ضمنا افرادی که چندین مهارت در حوزه های مختلف دارند تاب آوری شغلی بالایی خواهند داشت. زمانی که بازار کاری دچار تغییرات می شود تنها افرادی که انعطاف پذیری مهارتی بیشتری دارند می توانند موفق شوند.
در پاسخ به این سوال که چطور چنین ویژگی می تواند باعث رشد و ترقی شود؟ پاسخ یک جمله است “مهارت مدیریت یادگیری تخصصی را یاد بگیرید.”
نحوه مدیریت ویژگی چندپتانسیلی برای رشد
پیمودن مسیر درست رشد برای افراد چندپتانسیلی در گرو رعایت قوانین زیر است:
- روی یک پروژه تمرکز کن: به جای اینکه همزمان روی چند پروژه تمرکز کنید یک بازه زمانی معین (مثلا یک ماهه) مشخص کنید و روی آن کار کنید. سایر ایده ها را یادداشت کنید تا به نوبت به آنها رسیدگی کنید. تمرکز عمیق روی یک کار کیفیت را بالا می برد.
- مهارت هسته ای بسازید: یک مهارت مرکزی انتخاب کنید که تمام ایده ها و علایق شما حول آن جمع شود. اینکه دقیقا هسته مهارت شما چیست باید با توجه به تجربیات، علایق و مهارت های ابتدایی که دارید مشخص شود. این کار باعث انسجام هویت شغلی شما به صورت حرفه ای می شود.
- تعریف کاملا چرخه مسیر پروژه: از همان اول کار، تمام مراحل و خروجی نهایی را مشخص کنید. مغز ما به داشتن نقشه مسیر و یک پایان نیاز دارد تا بتواند خود را در مسیر نگه دارد. پروژه های بدون پایان و نیمه تمام انرژی ذهنی زیادی مصرف می کنند و شما را خسته می کنند.
- ایجاد ریتم شخصی متنوع: یکی از ویژگی های چندپتانسیلی ها تنوع پذیری است. ریتم شخصی تکراری این افراد را خسته و زده می کند. باید جوری برنامه ریزی کنید که به صورت ماهانه یا در دروه های سه ماهه پروژه ها تغییر کند. در هر دوره باید به ریتم شخصی پایبند بود.
- ابتدا به خودآگاهی برس بعد شروع کن: قبل از اینکه میان انبوهی از ایده های ذهنی گم شوید حتما به خودآگاهی لازم برسید. بدانید که شما با این ویژگی بین حوزه های مختلف پل می زنید. اما از ابتدا باید متوجه شوید که استعداد اساسی شما برای پل شدن کدام است.
نتیجهگیری
چندپتانسیلی بودن یک ویژگی شناختی است نه یک نقص شخصیتی. همین ویژگی سازنده اگر بدون بدون مدیریت رها شود مخرب، فرسوده کننده و عامل شکست خواهد بود. نوجوان هوشیار باید با تمرکز بر چرخه یادگیری مهارت در ابتدا مهارت هسته ای خود را شناسایی کند و آن را بسازد. در دنیای اقتصاد نوین اگر این ویژگی به خوبی مدیریت شود بزرگترین مزیت رقابتی برای شما به وجود خواهد آمد.
