جورج اورول نویسنده مشهور انگلیسیزبان است که در قرن بیستم آثار زیادی منتشر کرد. مزرعه حیوانات (Animal Farm) به عنوان یکی از تأثیرگذارترین آثار او شناخته شد. این کتاب در سال ۱۹۴۵ منتشر شد. ظاهراً داستان در یک مزرعه و حول زندگی حیوانات میگذرد؛ اما در واقع نویسنده بسیار هوشمندانه درباره جامعه، سیاست، تفکرات و آرمانهای انقلابی حرف میزند. نقادی در این داستان بهقدری شگفتانگیز است که هنوز هم بعد از سالها این کتاب بسیار خواندنی بهحساب میآید. این کتابی بهقدری عمیق است که هر بار با نگرش جدیدی آن را بخوانید لایههای تازهتری از آن را درک خواهید کرد. در این مطلب خلاصه این کتاب را برایتان آوردیم.
نگاهی به فضای داستانی کتاب مزرعه حیوانات
داستان کتاب مزرعه حیوانات در مزرعهای به نام مانر شروع میشود. آقای جونز صاحب مزرعه است. حیوانات در این مزرعه زندگی سختی دارند و همیشه بیعدالتی را تحمل میکنند.
در این میان خوکی به نام میجر پیر دائماً سخنرانیهای الهامبخش انقلابی میکند. کمکم حیوانات به این نتیجه میرسند که بانی تمام بدبختیهای آنها انسانها هستند.
تصمیم شورش قطعی میشود. سرانجام مزرعه به دست حیوانات میافتد. در ابتدای انقلاب همه چیز خوب به نظر میرسد و اداره مزرعه به دست حیوانات میافتد.
عدالت و برابری سرلوحه کار قرار میگیرد؛ اما چندی بعد خوکها که خود را برتر از دیگران میدانند قدرت را به دست میگیرند. بهتدریج انقلابی که با شعار عدالت و برابری انجام شده بود منحرف میشود و قوانین تغییر میکند.
در اینجاست که نظامی استبدادیتر از گذشته سرکار میآید و جمله معروف کتاب در این باره حکایت میشود:
” همهی حیوانات برابرند، اما بعضی برابرترند.”
در آغاز همه چیز مطلوب بود ما بعداً ماهیت فساد در قدرت خودش را به شکل ناخوشایندی نشان داد!
انقلاب روسیه منبع الهام نویسنده کتاب مزرعه حیوانات
در نگارش کتاب مزرعه حیوانات، انقلاب روسیه الهامبخش اصلی نویسنده بود. اورول با نگاهی به سیاست اجرا شده در روسیه با هوشمندی زیاد پیامی را نهتنها برای یک دوره خاص بلکه برای تمام دوران زندگی بشریت ارسال کرد.
او با الهام از شرایط روسیه نشان داد که چطور هر انقلابی در هر جای جهان با هر فرهنگ و تباری بدون حفظ و حراست دچار فروپاشی و انحراف از اهداف اولیه یعنی آزادی و عدالت میشود.
داستان تنها درباره شوروی نیست؛ اورول باشخصیت بخشی به حیوانات این موضوع را به خوبی به خواننده منتقل میکند که قدرت بدون حدومرز فساد میآورد.
بازی با کلمات و تبلیغات دروغ
جالب است بدانید نویسنده به خوبی توانسته است بازی با کلمات در سخنرانیها و تبلیغات دروغ را در مزرعه حیوانات بنویسد. در این داستان خوکی به نام اسکویلر مسئولیت سخنرانی و قانعکردن مردم نسبت به تصمیمهای ناعادلانه حکومت را دارد.
او با بازی با کلمات، آمارسازیهای جعلی و وارونه نشاندادن حقیقت سعی میکند هم حیوانات را بترساند و هم آنها را قانع کند.
در جایی از کتاب آمده است: “اگر دیگران میتوانستند بخوانند، همه چیز فرق میکرد.”
همین جمله بهظاهر کوتاه درباره اهمیت بالای سواد و آگاهی برای درک تبلیغات دروغ و فریب سیاسی صحبت میکند.
انحراف از آرمانها و فراموشی اهداف انقلاب
یکی از بخشهای بسیار عمیق کتاب آنجاست که آرمانهای اولیه انقلاب منحرف میشوند و بهتدریج اهداف انقلاب به دست فراموشی میروند. حیوانات یادشان میرود برای چه چیزی انقلاب کرده بودند و کمکم زیر بار استبداد سنگینتری میروند.
حاکمانی که حالا قدرت را در دست دارند قوانین را به نفع خود تغییر میدهند و کسی قوانین برابر قبلی را به یاد نمیآورد. جملهای که نویسنده در این بخش آورده دقیقاً گواه همین موضوعات است:
” حافظه آنها ضعیف بود.”
همین حافظه ضعیف زمینهساز ستمگری و تکرار آن در همه دورهها میشود.
معرفی نماد هر شخصیت در مزرعه
شخصیتهایی که با معرفی حیوانات در این داستان آمدهاند هر کدام نمادی از افراد یا اعتقاد خاصی در جامعه هستند. در ادامه این مطلب شخصیتهای مزرعه حیوانات را با معرفی نماد آن برایتان آوردیم.
میجر پیر (Old Major)
میجر پیر خوکی بود که در اینجا نماد افرادی نظیر کارل مارکس یا ولادیمیر لنین بودند. او ایده اولیه انقلاب را داشت. همواره در برابر ناعدالتی سخنرانی میکرد. دائماً دیگران بهبه شورش و بهدستآوردن آزادی تشویق میکرد اما خودش مرد و نتوانست سرانجام ایدههایش را ببیند. او نماد تمام افرادی بود که با نظراتش زمینهساز انقلاب میشوند اما پس از مرگشان تمام حرفها و افکارشان تحریف میشود.
ناپلئون (Napoleon)
ناپلئون هم خوک دیگری بود که در واقعیت نماد ژوزف استالین یک دیکتاتور به تمامعیار بود. ناپلئون خوکی بیرحم و مستبد و عاشق قدرت بود. او همواره با حذف مخالفان و رقیبان خود کارش را پیش برد. از سگها برای سرکوب استفاده میکرد. او نماد رهبری بود که انقلاب را به سمت استبداد شخصی خود پیش برد.
اسنوبال (Snowball)
اسنوبال خوک و نماد لئون تروتسکی است. او باهوش و مقید به آرمانهای انقلاب باقی ماند. حتی با برنامهریزی و مشارکت سایرین سعی در پیشرفت مزرعه داشت اما توسط ناپلئون حذف و تبعید شد. اسنوبال نماد افرادی بود که پس از پیروزی انقلاب قربانی بازیهای سیاسی و قدرت شدند.
اسکویلر (Squealer)
اسکویلر نماد رسانههای وابسته به استبداد برای پوشاندن فساد حکومتیاند. اسکویلر خوکی بود که میتوانست مثل آبخوردن واقعیت را تحریف کند. او آمارسازی میکرد و حیوانات را میترساند. اسکویلر تصمیمهای ظالمانه را عادیسازی میکرد و نماد رسانههایی است که بهجای آگاهیبخشی افکار عمومی را منحرف میکنند.
باکسر (Boxer)
باکسر اسب است. او نماد طبقه کارگر است. ویژگی اساسی باکسر سختکوشی و صداقت است. او همیشه میگوید “بیشتر کار خواهم کرد” و “ناپلئون همیشه حق دارد” و این نشاندهنده پیروی کورکورانه است. این اسب نماد مردمی است که علیرغم تلاش زیاد همیشه قربانی سیستمی میشوند که تا ابد به آن وفادار هستند.
کلاور (Clover)
کلاور هم اسب و نماد کارگر است. او آگاه است که چیزی اشتباه است؛ اما با مهربانی و دلسوزی پیش میرود و توان مقابله با فساد را ندارند. کلاور نماد افرادی است که میدانند ظلم وجود دارد اما جرئت اعتراض و یا قدرت و سواد کافی برای مقابله را ندارند.
مولی (Mollie)
مولی اسبی از طبقه مرفه است. او در داستان به روبان و قند و راحتی که دارد وابسته است و نمیخواهد سختی اعتراض یا انقلاب را به جان بخرد. او در نهایت مزرعه را ترک میکند و نماد کسانی است که در برابر تغییرات اجتماعی با ترجیع منافع شخصی فرار را بهقرار ترجیع میدهند.
بنجامین (Benjamin)
بنجامین اسبی که نماد قشر خاکستری جامعه و روشنفکران بدبین است. او باهوش است حقیقت را میداند اما باز هم سکوت میکند. باور او بر این است که اعتراض فایدهای ندارد؛ اما سکوت او باعث تداوم استبداد میشود.
آقای جونز (Mr. Jones)
آقای جونز صاحب مزرعه و نماد نیکلای دوم، تزار روسیه است. او در اثر بیکفایتی و فساد زمینه فروپاشی خود و انقلاب را فراهم میکند.
گوسفندان (Sheep)
گوسفندان نماد مردمیاند که فقط کورکورانه، پیرو و بدون فکر تبلیغات را در هر جهتی دنبال میکنند.
سگها (Dogs)
سگها نماد نیروهای سرکوبند که هر دوره استبدادی اسم خاصی دارند. آن ها از کودکی توسط ناپلئون برای سرکوب دیگران بدون هیچ چونوچرایی و ترویج خشونت و جاسوسی تربیت میشوند.
نتیجهگیری
جورج اورول کتاب مزرعه حیوانات را در سال ۱۹۴۵ منتشر کرد. این کتاب با ظاهری داستانی درباره زندگی حیوانات در مزرعه نوشته شد اما ایده پشت کتاب فراتر از این داستانهای کودکانه است. جورج اورول نقد عمیقی و تندی را به استبداد و فساد جامعه و اهداف انقلاب کرد. وقتی این کتاب را بخوانید جامعه را با دید جدیدی نگاه میکنید. جملات کتاب به آدمی یادآوری میکند آزادی که پس از انقلاب به دست میآید بدون آگاهی و مسئولیتپذیری همه اعضا جامعه به شکلی خطرناک نابود میشود. مزرعه حیوانات با همین دیدگاه هنوز هم بعد از سالها خواندنی و آگاهیدهنده است.
