کودک همسری یا ازدواج زودرس به ازدواجی گفته میشود که در آن یک یا هر دو نفر، پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی ازدواج میکنند. این تعریف از سوی یونیسف (UNICEF) و صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA) پذیرفته شده و امروزه یکی از مهمترین موضوعات اجتماعی، حقوقی و سلامت عمومی در جهان به شمار میرود.
دوران کودکی و نوجوانی، زمانی برای رشد جسمی، شکلگیری شخصیت، آموزش، کسب مهارت و شناخت بهتر خود و جهان اطراف است، به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند ازدواج در این سن میتواند فرصت تجربه یک کودکی سالم و تصمیمگیری آگاهانه را محدود کند.
فاجعه کودکهمسری
در نگاه اول ممکن است تصور شود برخی نوجوانان با رضایت خود ازدواج میکنند؛ اما آیا این رضایت همیشه به معنای یک انتخاب آزادانه است؟
پژوهشهای بینالمللی نشان میدهد که در بسیاری از موارد، تصمیم به ازدواج تحت تأثیر عوامل مختلف و نگرانی والدین درباره آینده فرزندان گرفته میشود. از همین رو، بسیاری از متخصصان علوم اجتماعی معتقدند انتخاب واقعی زمانی معنا پیدا میکند که فرد از بلوغ فکری، استقلال نسبی و آگاهی کافی برای پذیرش مسئولیتهای زندگی مشترک برخوردار باشد.
مهمترین دلایل کودکهمسری
کودکهمسری معمولاً نتیجه یک عامل نیست، بلکه مجموعهای از شرایط در شکلگیری آن نقش دارند.
- فقر اقتصادی: برخی خانوادهها به دلیل مشکلات مالی، ازدواج زودهنگام را راهی برای کاهش هزینههای زندگی یا تأمین آینده فرزند میدانند.
- باورها و سنتهای فرهنگی: در برخی جوامع، ازدواج در سن پایین یک رسم قدیمی است و همچنان امری طبیعی تلقی میشود.
- ترک تحصیل: محدود شدن فرصت ادامه تحصیل، احتمال ازدواج در سنین پایین را افزایش میدهد.
- بحرانها و جنگ: در شرایط جنگ، مهاجرت اجباری یا بحرانهای انسانی، برخی خانوادهها تصور میکنند ازدواج زودرس امنیت بیشتری برای فرزندشان ایجاد میکنند.
گاهی مسئله فقط «سن» نیست؛ «فرصت» است!
در بحث کودکهمسری، نگاهها اغلب به عددها دوخته میشود؛ ۱۳ سال، ۱۵ سال یا ۱۷ سال! اما شاید سؤال مهمتر این باشد که یک نوجوان، پیش از آنکه همسر کسی باشد، فرصت کرده خودش باشد؟
فرصت رؤیا دیدن، شکست خوردن، دوباره شروع کردن، درس خواندن، مهارت آموختن و شناختن خودش؛ فرصتهایی که اگر از دست بروند، ممکن است دیگر تکرار نشوند.
شاید به همین دلیل است که کودکهمسری، بیش از آنکه فقط درباره ازدواج باشد، درباره فرصت رشد، یادگیری و انتخاب آگاهانه برای آینده است.
پیامدهای کودکهمسری
ازدواج زودرس میتواند بر جنبههای مختلف زندگی فرد اثر بگذارد:
- آموزش: بسیاری از نوجوانانی که زود ازدواج میکنند، تحصیل خود را نیمهتمام رها کرده و فرصت یادگیری و کسب مهارتهای شغلی را از دست میدهند.
- سلامت جسمی: بارداری در سنین پایین، بهویژه برای دختران، میتواند با خطرات بیشتری برای سلامت مادر و نوزاد همراه باشد.
- سلامت روان: اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، استرس ناشی از مسئولیتهای سنگین و کاهش اعتمادبهنفس از پیامدهایی هستند که در برخی مطالعات گزارش شدهاند.
- وضعیت اجتماعی و اقتصادی: کاهش فرصت اشتغال، وابستگی اقتصادی و محدود شدن مشارکت اجتماعی از دیگر پیامدهای احتمالی کودکهمسری است.
آیا همه ازدواجهای زیر ۱۸ سال شرایط یکسانی دارند؟
خیر. شرایط فرهنگی، قوانین کشورها، وضعیت اقتصادی خانوادهها و میزان آمادگی افراد با یکدیگر متفاوت است و هر مورد باید با توجه به شرایط همان فرد و جامعه بررسی شود.
با این حال، سازمانهایی مانند یونیسف و صندوق جمعیت براین باورند که بهترین راه، فراهم کردن شرایطی است که نوجوانان بتوانند دوران کودکی و نوجوانی خود را با آموزش، سلامت و فرصت رشد سپری کنند و سپس درباره ازدواج تصمیم بگیرند.
راهکارهای کاهش کودکهمسری
- افزایش آگاهی خانوادهها درباره پیامدهای ازدواج زودرس
- حمایت از ادامه تحصیل دختران و پسران
- کاهش فقر و حمایت اقتصادی از خانوادههای آسیبپذیر
- آموزش مهارتهای زندگی به نوجوانان
- اجرای قوانین حمایتی برای حفظ حقوق کودکان
کلام آخر
کودکهمسری، فقط یک موضوع حقوقی یا آماری نیست؛ بلکه به فرصت رشد، آموزش و آینده نوجوانان گره خورده است. از نگاه روانشناسی، تصمیم برای ازدواج زمانی پایدارتر و آگاهانهتر خواهد بود که فرد به بلوغ فکری، هیجانی و اجتماعی رسیده باشد. فراهم کردن فرصت رشد و انتخاب آزادانه برای نوجوانان، گامی مهم در ساختن خانوادههایی سالمتر و جامعهای توانمندتر است.
اختصاصی نشریه اینترنتی نوجوان ها – معصومه درگاهی
یک پاسخ
خیلی کاربردی بود واقعا کاش از جامعه این فرهنگ برداشته بشه.