,
مرشد معجونی

نقالی و شاهنامه خوانی در ایران قدمتی هزار ساله و به اندازه عمر شاهنامه دارد . هرچندکه در دوره ای به آن کم توجهی شده بود اما الان دوباره با علاقه ای که نوجوانان به این هنر فاخر نشان می دهند جان تازه ای گرفته است . این بار می خواهیم شما را با هنرمندی که نقال و شاهنامه خوان است آشنا کنیم .

سلام مرشد معجونی عزیز و بزرگوار، خودتان را بیشتر برای دوستان ما معرفی بفرمایید.

به نام خدا، محمد رضا معجونی متولد ۱۳۵۰ هستم و از سال ۶۹ با اجرای تئاتر وارد هنر شدم و در جشنواره های منطقه ای، استانی، کشوری و حتی خارج از کشور به اجرای برنامه پرداختم. بعد از سالها فعالیت در حوزه کودک و نوجوان علاقه مند به پرده خوانی و شاهنامه خوانی و نقالی شدم.

پیشینه نقالی و شاهنامه خوانی در ایران به کجا می رسد و شما نقالی را از چه سالی آغاز کردید؟

پیشینه نقالی نه تنها در ایران بلکه در تمام دنیا از زمانی که انسانها شکارچی بودند و در مقابل آتش و با سایه ، مراسم شکار و اتفاقات روز را برای هم تعریف میکردند بر میگردد. زمانی که نه رادیو و نه تلویزیون وجود داشت در ایران نقال هایی بودند که در پاتوق ها، چهارسوقها و قهوه خانه ها مردم را سرگرم می کردند. مسائل دینی و داستان قهرمانان و پهلوانان را تعریف می کردند و از اوضاع و احوال جاری جامعه برای مردم می گفتند.

آقای معجونی؛ از نظر شما، یک نقال خوب چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟

برای شمردن ویژگی های نقال خوب اول از همه مطالعه است، بعد از آن اشراف به داستان و متن، شناخت فن آواز، شناخت مخاطب، موقعیت شناس بودن برای تعریف کردن داستان و در آخرسبک درام را بشناسد.

متن نمایشنامه نقالی اسم خاصی دارد؟ و این که متن نقالی تفاوتی با متن اصلی شاهنامه دارد؟

 متن نمایشنامه نقالی طومار نام دارد و با اصل شاهنامه تفاوت هایی دارد. چون نقال ها با توجه به علایق خودشان بعضی از قسمت های شاهنامه را تغییر داده اند. معمولا داستان های نقالی پر و بال گرفته و طولانی تر از داستانهای شاهنامه اند.

سبک تمام نقال ها مشترک است؟ یا هر نقال سبک و روش خود را برای نقالی دارد؟

سبکهای متفاوتی وجود دارد . بعضی کتابی و بعضی تمرکز ویژه ای بر روی اشعار دارند. به طور مثال نقالی در مکتب تهران به زبان عامیانه نزدیک است و به همین دلیل علاقه مندان بیشتری دارد.

معمولا لباس نقال ها در شال کمر و چوب دستی مشترک است؟ آیا این دو نماد هستند؟

 اسم چوب دستی منتشا یا مطراق است که در طول نقالی عصا تبدیل به شمشیر، سپر، زره و تیر و کمان می شود. شال در کُشتی رستم و سهراب یا رستم و اسفندیار مورد استفاده قرار می گیرد و حتی از شال به عنوان مرز یا رودخانه روی زمین استفاده می کنند.

مرشد معجونی ونقالی و شاهنامه خوانی

نقالی با تعزیه خوانی اشتراکاتی دارند؟ آیا میتوانیم این دو را از یک ریشه بدانیم؟

 نقالی با تعزیه اشتراکاتی دارند. یک تعزیه خوان می تواند نقالی کند که نمونه آن مرشد حسن‌بیگی که هم مخالف خوان و هم نقال چیره دست هستند.

استاد معجونی تقریبا چند بیت از اشعار شاهنامه را حفظ هستید

 به طور دقیق تعداد ابیات حفظی از شاهنامه را نمی دانم اما تقریبا حدود ۳ یا ۴ هزار بیت از شاهنامه را از حفظ هستم.

آیا در زمینه نقالی و شاهنامه خوانی مسابقاتی برگزار می شود؟

 بله، جشنواره نقالان علوی و جشنواره سنتی آیینی برگزار می شود که بسیار مفید است.این روزها افراد جوان مخصوصا خانم ها وارد حرفه‌ی نقالی شده اند ولی باید توجه کرد که اصالت نقالی حفظ شود و با نو آوری ها به آن ضربه وارد نشود؛ به طور مثال نقالی به زبان انگلیسی  کاری اشتباه است چون اشعار فردوسی و حرفه نقالی برای حفظ زبان فارسی است .

نقالی و شاهنامه خوانی

. آیا بیت یا ابیاتی از شاهنامه هست که همیشه در ذهنتان باشد؟

از ابیاتی در داستان بیژن و منیژه و داستان رستم در گفت و گوهای روزانه استفاده میکنم یا ابیاتی مانند:

 به نام خداوند جان و خرد/ کزین برتر اندیشه برنگذرد.

از دید شما کدام یک از داستانهای شاهنامه جذابیت بیشتری دارد؟

داستان بیژن و منیزه، هفت خوان رستم، رستم و سهراب که از دید من شاهکار هستند. داستان رستم و اسفندیار، تولد رستم، داستان جمشید و دستاوردهای ایرانیان و در نهایت داستان اشکبوس و نبرد کاووس کِشانی را دوست دارم.

مرشد، اگر خاطره جالبی از اجرا برای کودکان و نوجوان تلویزیون دارید برایمان تعریف کنید.

به یک دبستان پسرانه برای اجرای شاهنامه دعوت شدم. بعد از گذشت چند دقیقه بچه ها هر اتفاقی را که در داستان می افتاد آنها انجام میدادند مثلا درباره کشتی گرفتن نقل میکردم بلند می شدند و کشتی می گرفتند!! و به شدت فضای نقالی بچه ها را گرفته بود و با شخصیت های داستان همزاد پنداری میکردند.

نقالی و شاهنامه خوانی

در کدام برنامه های رادیو و تلویزیون اجرا داشتید؟

در رادیو فرهنگ، رادیو صبا، رادیو کرج که خودم بنیانگذار برنامه ای به نام در کوچه باغ شاهنامه هستم، اجرای برنامه داشتم. در برنامه های صبحگاهی تلویزیون و در برنامه های مناسبتی داستان های عاشورایی و دفاع مقدس را به صورت نقالی اجرا کرده ام و برنامه های مختلف دیگری را اجرا کردم.

علاوه بر نقالی در چه حوزه های دیگر هنری فعالیت دارید؟

ساخت موسیقی، ضرب و آهنگ زور خانه ای، نواختن سه تار و فلوت، طراحی صحنه و لباس و در تاتئر کودک و نوجوان  به عنوان بازیگر ونویسنده فعالیت دارم.

از بین نقالی و شاهنامه خوانی و قصه خوانی، علاقه خودتان کدام است؟

 من خودم قصه نویس هستم و علاقه خودم نقالی و داستان های حماسی و اساطیری است چون  نوجوانان ما حق دارند مفاخر خودشان را بشناسد.

نقالی و شاهنامه خوانی

باتوجه به اینکه شما در رادیو نیز اجرای برنامه داشتید، آیا در نقالی تفاوت بین اجرای تصویری و صوتی وجود دارد؟

اجرا در رادیو بسیار سخت تر است و نقال باید بسیار چیره دست باشد تا بتواند فقط با گفتارخود داستان را برای مخاطب تداعی و فضاسازی کند و در اجرای رادیویی پرداختن به جزییات نیز بسیار اهمیت دارد و از لحن صدا باید به خوبی استفاده کرد.

نوجوانهای علاقه مند به این حرفه چطور باید آغاز به یادگیری کنند؟

ز کوشش به هر چیز که خواهی رسید/ به هر چیز خواهی کماهی رسید. من و خیلی از استاتید حتی به صورت مجازی آموزش دادیم و در خدمت علاقه مندان به رشته نقالی هستیم.

در دوران نوجوانی فکر می کردید روزی نقال و قصه گو بشوید؟

 من از کودکی می دانستم که یک کار هنری جذاب را انجام خواهم داد. در مقطع لیسانس مدریت صنعتی خواندم ولی اکنون دانشجوی فوق لیسانس علوم نمایش هستم.

وقتی کلمه ایران را می شنوید چه حسی دارید؟

 ایران مام میهن است، مادر است؛ در شاهنامه سه کلمه بیشتر از همه تکرار شده است که یکی از نام ها ایران و آن دو دیگری رستم و خرد است.با شنیدن کلمه ایران، حس غرور، اصالت، نجابت، عشق و امید در من زنده می شود. امیدوارم که ایران همیشه آباد باشد.

 چو ایران نباشد تن من مباد/بدین بوم و بر زنده یک تن مباد/دریغ است ایران که ویران شود/ کنام پلنگان و شیران شود.

شما به عنوان یک استاد چه آموزشهایی را برای نوجوان ها در نظر میگیرید؟ هنرجویان شما معمولا در چه رنج سنی قرار دارند؟

من هنوز خود را شاگرد می بینم و امیدوارم که با پرداختن به شاهنامه تاریخ ۷ هزار ساله خود را زنده کنیم . این حرفه سن مخصوصی برای آموزش ندارد و هنر جوی ۴ ساله نیز داشته ام.

نوجوانان بیشتر مشتاق شنیدن کدام داستان از داستانهای شاهنامه هستند؟

 علاقه دختران و پسران متفاوت است. دختران معمولا به داستان های عاطفی مثل بیژن و منیژه، زال و رودابه و … علاقه نشان می دهند اما پسران معمولا به داستان های حماسی مثل نبرد رستم و دیو سفید و … علاقه دارند.

به نظر شما چرا نسل جدید ما علاقه به مطالعه داستان های اساطیری شاهنامه مانند رستم و سهراب، هفت خوان رستم، رستم و اسفندیار، زال و سیمرغ و …. ندارند؟

از وقتی که رادیو و تلویزیون وارد خانواده ها شد کم کم نقال ها و خانواده ها به حاشیه رانده شدند. در عصر جدید هم که فضای مجازی بیشتر وقت نوجوانان را میگیرد. کاش پدر و مادرها از کودکی با فرزندشان کار کنند و به آنان بیاموزند که این داستان ها برای پند گرفتن است و نه باور کردن. باید از این داستان ها درس میهن دوستی، وطن پرستی و آزادگی بگیریم. اگر با این رویکرد جلو برویم نه تنها مطالعه می کنند بلکه علاقه مند هم می شوند.

برای نوجوانانی که تازه علاقه مند شده اند که شروع به خواندن داستان های شاهنامه و یا اساطیری کند شما کدام داستان را پیشنهاد میدهید؟

شاهنامه را باید از اول شروع به خواندن کرد تا با کلمات و عبارات و استعارات ویژه شاهنامه آشنا بشویم.

حرف آخر

امیدوارم که ایران پایدار باشد و هر کس که راه حفظ فرهنگ این سرزمین زحمت می کشد سلامت باشد. نوجوان ها و جوانان عزیز به یاد داشته باشید که هر ملتی با فرهنگ، سنت ها و آیین هایش زنده است. بیایید این سنت ها را حفظ کنیم تا ایران بماند.

درود جهان افرین بر تو باد

خم چرخ گردان زمین تو باد

زماه و زیزدان بر آن کس درود

که تارش خرد باشد و داد پود.

پاینده ایران پاینده ایرانی

نمونه هایی از اجراهای زیبای نقالی و شاهنامه خوانی مرشد معجونی را می توانید در زیر مشاهده کنید :

نقل داستان قنبر از سوی مرشد محمدرضا معجونی در مرکز تئاتر کانون

روایت های عاشورایی، با پرده خوانی محمدرضا معجونی

مصاحبه : سجاد زین العابدین

مصاحبه با نویسنده مقالات ماهنامه نجوم همراه با فیلم

مصاحبه با آقای محمد رضا یوسفی نویسنده کودک و نوجوان

مصاحبه اختصاصی با آقای علیرضا خمسه

برچسب ها:
بدون دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

نام کاربری و رمز عبور خود را وارد کنید

یا    

رمز خود را فراموش کرده اید؟

ساخت یک حساب جدید