آداب سخن گفتن یکی از اصول مهم در تعاملات اجتماعی و حرفهای است که میتواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت ارتباطات انسانی داشته باشد. رعایت ادب در کلام نه تنها نشانه احترام به مخاطب است، بلکه بیانگر شخصیت، دانش و تواناییهای فرد در برقراری ارتباط مؤثر نیز میباشد.
برای داشتن سخن گفتاری مؤدبانه، توجه به نکاتی مانند انتخاب واژگان مناسب، پرهیز از لحن تند یا تحقیرآمیز، گوش دادن فعال به طرف مقابل و استفاده از عبارات محترمانه ضروری است. همچنین، اجتناب از قطع صحبت دیگران، حفظ آرامش در هنگام بحث و ارائه نظرات به شکلی سازنده میتواند به ایجاد فضای گفتوگوی مثبت و سازگار کمک کند. در محیط حرفهای، رعایت آداب سخن گفتن به تقویت روابط کاری، افزایش اعتماد و بهبود همکاریها منجر میشود و در زندگی شخصی نیز موجب ایجاد ارتباطات عاطفی و اجتماعی پایدار خواهد شد.
13 آداب در سخن گفتن از دیدگاه فتوت نامه سلطانی
1- سخن باید فراخور فهم شنونده باشد.
چنانچه امیرالمومنین فرمودند: (کلم الناس علی قدر عقولهم – با مردم به میزان عقل آن ها سخن بگویید.)
سعدی علیه الرحمه نیز چنین سراییده است: (با یار نو از غم کهن باید گفت / با او به زبان او سخن باید گفت)
۲- باید با مهربانی و مدارا صحبت کرد.
۳- باید با حوصله و روی باز سخن گفت نه با کج خلقی و بداخلاقی.
۴- طوری سخن بگویید که شنوندگان لذت ببرند نه اینکه باعث رنج آن ها شوید.
۵- به گونه ای سخن بگویید که منفعت دنیا و آخرت در آن باشد.
۶- سخنی بگویید که موثق و درست باشد. سخن مانند دانه ای است که اگر فاسد باشد در هر زمینی که بکارید نمی روید.
۷- تا از شما چیزی نپرسیدند سخن نگویید.
۸- با صدای بلند صحبت نکنید.
۹- در هنگام سخن گفتن با کسی به اطراف نگاه نکنید.
۱۰- سخن کنایه آمیز نگویید.
۱۱- بدون فکر سخن نگویید زیرا پشیمانی به دنبال می آورد.
۱۲- در میان سخن کسی نپرید و حرف او را قطع نکنید.
۱۳- بیش از حد حرف نزنید زیرا گزافه گویی نشانه ای از بی خردی است.
توصیه ها
• اگر کسی پرسید به چه زبانی سخن می گویی؟ بگو به زبان صداقت.
• اگر کسی پرسید سخن کامل چه سخنی است؟ بگو سخنی که موافق سخن خدا و رسول باشد.
• اگر کسی پرسید سخن ناقص چه سخنی است؟ بگو سخنی که موافق قرآن و حدیث نباشد.
• اگر کسی پرسید کدام سخن خوب است؟ بگو آن که نفعی به کسی برساند.
• اگر کسی پرسید کدام سخن بد است؟ بگو آن که ضرری به کسی برساند.
منبع: فتوت نامه سلطانی / تالیف: مولانا حسین واعظ کاشفی سبزواری / به اهتمام: محمد جعفر محبوب / انتشارات بنیاد فرهنگ ایران/۱۳۵۰
