ADHD یا حواسپرتی معمولی؟ چطور فرقش را بفهمیم
اختلال کم توجهی بیش فعالی یا ADHD به عنوان یکی از مشکلات روان شناسایی میشود که در آن فرد نمیتواند به طور طولانی مدت روی یک کار واحد تمرکز کند یا به طور ثابت در یک مکان بنشیند. این اختلال اغلب در کودکان دیده شده و در صورت عدم توجه و درمان، ممکن است تا بزرگسالی ادامه پیدا کند. بسیاری از مردم در طول زندگی خود با کاهش تمرکز و تغییر در سطح انرژی مواجه میشوند. اما این موضوع با ADHD و بیش فعالی کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند. به طوری که میتوان گفت اختلال ADHD تاثیر بسیار زیادی روی روابط اجتماعی، تحصیل، کار و زندگی افراد خواهد داشت. در ادامه به فرق ADHD و حواس پرتی معمولی خواهیم پرداخت.
منظور از بیش فعالی و فرق ADHD و حواس پرتی معمولی چیست؟
کم توجهی بیش فعالی به عنوان یک اختلال طولانی مدت، باعث ایجاد مشکل در عملکرد افراد میشود. به طوریکه ممکن است فرد نتواند احساسات، افکار و اعمال خود را مدیریت کند. برخی تصور میکنند این اختلال تنها به دوران کودکی محدود است، اما باید گفت ممکن است در بزرگسالان هم دیده شود البته ریشه آن به دوران کودکی برمیگردد. تحقیقات نشان میدهد افراد مبتلا به ADHD دارای تفاوتهایی در شبکههای عصبی و انتقال عصبی هستند. به طور کلی اختلال ADHD را طبق علائم، به سه دسته تقسیم بندی میکنند.
اختلال ADHD از نوع کم توجهی
در این نوع از بیش فعالی فرد دچار مشکل در تمرکز کردن بوده و نمیتواند وظایف و دستورالعملها را به طور کامل اجرا کند. در این نوع از ADHD علائم بیش فعالی و تکانشگری کمتر دیده میشود. طبق گفته محققان، این نوع بیش فعالی از نوع عدم تمرکز بیشتر در بین دختران شایع است.
اختلال ADHD از نوع بیش فعال- تکانشی
افرادی که به این اختلال دچار میشوند در توجه کردن مشکل داشته و علاوه بر آن، دچار بیش فعالی و تکانشگری هستند. منظور از تکانشگری این است که افراد بیقرار بوده، انرژی زیادی دارند و نمیتوانند یکجا بنشینند. همچنین این افراد تمایل به صحبت کردن بسیار داشته و همچنین اغلب صحبت دیگران را قطع میکنند.
نوع ترکیبی
بیشتر کسانی که به این اختلال دچار میشوند، نوع ترکیبی آن را تجربه میکنند. بدین معنی که علاوه بر علائم کم توجهی، ویژگیهای افراد بیش فعال نیز به یک اندازه در آنها دیده میشود.
علائم کسانی که به ADHD مبتلا هستند
- با توجه به فرق ADHD و حواس پرتی معمولی، افراد دارای اختلال ADHD تمرکز کافی برای انجام یک کار یا وظیفه مشخص شده در مدت زمان طولانی را ندارند.
- فرد ممکن است وظایفی که بر عهدهاش گذاشته شده فراموش کند و یا نتواند کارها را به ترتیب انجام دهد.
- فرد دچار ADHD با کوچکترین محرکی به حواس پرتی دچار شده و ممکن است تمرکز خود را برای باقی کارها از دست بدهد.
- این افراد حتی برای مدت کوتاهی نمیتوانند آرام بمانند و یا تحرک نداشته باشند.
- فرد دائماً وسط حرف دیگران میپرد و نمیتواند منتظر به پایان رسیدن صحبت دیگران باشد.
دلایل ایجاد بیش فعالی در کودکان و بزرگسالان
این اختلال ممکن است در کودکان و بزرگسالان مشاهده شود. هنوز دانشمندان نتوانستهاند به طور قطع دلایل اصلی ایجاد این اختلال را شناسایی کنند. متخصصان معتقدند علاوه بر عوامل محیطی و ژنتیکی، برخی عوامل عصبی نیز در ایجاد ADHD نقش دارند. طبق اعلام نظر متخصصات سلامت روان، کاهش دوپامین میتواند نقش موثری در بروز این اختلال داشته باشد. زیرا این ماده شیمیایی نقش مهمی در در انتقال سیگنالهای عصبی داشته و به عملکرد طبیعی مغز کمک میکند. بنابراین میتوان آن را یک عامل مهم در واکنشهای عاطفی دانست.
قشر خاکستری مغز روی کنترل بعضی از رفتارها و عملکردهای انسان مانند گفتار و حرکات عضلات موثر است. تحقیقات نشان میدهند که حجم قشر خاکستری مغز در افراد دچار اختلال نسبت به افراد عادی کمتر است. مهمترین عوامل در ایجاد اختلال کم توجهی- بیش فعالی شامل موارد زیر هستند.
- صدمه به مغز در دوران جنینی یا نوزادی
- ژنتیک
- مصرف دخانیات و الکل در دوران بارداری
- قرارگیری در معرض آلایندههایی مانند سرب و سموم کشاورزی
- تولد نوزاد به صورت نارس یا با وزن کم
تفاوت بیش فعالی در کودکان و نوجوانان
در دوران نوجوانی نیز ممکن است این اختلال مشاهده شود که به دوران کودکی برمیگردد. بنابراین دانستن فرق ADHD و حواس پرتی معمولی و توجه به علائم آنها ضروری است. طبق تحقیقات، ۶۰ درصد از بزرگسالان نیز ممکن است به چنین اختلالی در کودکی دچار بوده و تحت درمان قرار نگرفته باشند. البته علائم این اختلال در نوجوانی و بزرگسالی خفیفتر است، اما میتواند باعث ایجاد مشکل در محیط کار یا روابط شخصی شود.
حواس پرتی در نوجوانان چیست و فرق ADHD و حواس پرتی معمولی کدام است؟
در ادامه به مبحث حواس پرتی خواهیم پرداخت. منظور از حواس پرتی در نوجوانی حالتی است که فرد نمیتواند به طور مدوام روی یک موضوع تمرکز کند. البته این وضعیت به دلایل مختلفی از جمله استرس، خواب، خستگی یا دیگر عوامل محیطی ایجاد میشود. بنابراین حواس پرتی بر خلاف ADHD یک اختلال و بیماری محسوب نشده و به صورت موقتی ایجاد میشود.
علل اصلی ایجاد حواس پرتی نوجوانان
عوامل روانی: عواملی از جمله افسردگی، استرس و اضطراب میتواند به حواس پرتی تبدیل شوند.
عوامل محیطی: برخی عوامل از جمله نور زیاد، سرو صدا و عوامل مزاحم در محیط نیز میتوانند باعث حواس پرتی افراد شوند.
عوامل جسمی: خستگی، گرسنگی و کمبود خواب همراه با بیماریهای جسمی میتوانند باعث حواس پرتی شوند.
به کارگیری تکنولوژی: استفاده از تکنولوژی از جمله تلفن همراه و شبکههای اجتماعی باعث ایجاد حواس پرتی خواهند شد.
دلایل اصلی و فرق ADHD و حواس پرتی معمولی
اگرچه هر دوی این حالات به مشکلاتی در تمرکز اشاره دارند، اما تفاوتهایی اساسی بین آنها وجود دارد که در ادامه به آنها اشاره شده است.
- اختلال بیش فعالی نوعی اختلال عصبی رشدی است که با معیارهای خاص و توسط روانشناس شناسایی میشود. در مقابل حواس پرتی به یک حالت موقتی گفته میشود که عوامل محیطی یا روانی نقش موثری در آن دارند و به عنوان فرق ADHD و حواس پرتی معمولی شناخته میشوند.
- عوامل ژنتیکی، عدم تعادل شیمیایی در سیستم عصبی مغز و تغییرات ساختار آن از علل اصلی ایجاد اختلال ADHD هستند. در حالی که حواس پرتی به دلیل عوامل محیطی و روانی از جمله استرس و خستگی ایجاد میشود.
- برای تشخیص اختلال ADHD به ارزیابی تخصصی روانپزشک یا روانشناس نیاز است. اما حواس پرتی نیازی به تشخیص تخصصی ندارد.
- برای درمان اختلال ADHD ممکن است از دارو و یا رفتار درمانی استفاده شود. اما حواس پرتی را میتوان با مدیریت عوامل محیطی، کاهش استرس و بهبود سبک زندگی درمان کرد.
- مدت زمان درمان اختلال ADHD طولانی مدت است، اما حواس پرتی موقتی بوده و زمان درمان آن به شرایط محیط وابسته است.
چگونه حواس پرتی و اختلال ADHD را از هم تشخیص دهیم؟
ممکن است این سوال برای شما پیش بیاید که چگونه میتوان حواس پرتی موقتی را با یک اختلال بیش فعالی از هم تشخیص داد؟ در پاسخ به این سوال باید گفت تشخیص اختلال ADHD به بررسی توسط متخصصان روانشناسی و یا روانپزشکی نیاز دارد.
متخصص از طریق مصاحبه بالینی مانند بررسی تاریخچه پزشکی افراد خانواده و رفتار فرد و همچنین مشاهده علائم محیطهای مختلف، میتواند این اختلال را تشخیص دهد. همچنین در بعضی اوقات با استفاده از ابزارهای تشخیصی مانند پرسشنامههای استاندارد و حذف دیگر اختلالات مانند اضطراب و افسردگی میتوان به وجود این اختلال پی برد. در مقابل مشکل حواس پرتی به تشخیص تخصصی نیاز نداشته و تنها با شناسایی عوامل ایجادکننده آن و مدیریت آنها میتوان این اختلال را درمان کرد.
بهبود و مدیریت بهتر حواس پرتی
اگر دچار حواس پرتی شدهاید، نیاز به درمان پزشکی ندارید و تنها با استفاده از راهکارهای ساده میتوانید آن عوامل را شناسایی کرده و با توجه به فرق ADHD و حواس پرتی معمولی، به راحتی آنها را مدیریت کنید.
- با استفاده از برنامهریزی روزانه، زمان را مدیریت کرده و از این طریق استرس را کاهش دهید.
- با خاموش کردن تلفن همراه در هنگام کار عوامل مزاحم را حذف کنید.
- خواب کافی و تغذیه مناسب همراه با ورزش باعث بهبود سبک زندگی شما میشود. بدین ترتیب حواس پرتی نیز کاهش پیدا میکند.
- میتوانید از برخی تمرینهای مربوط به ذهن آگاهی برای تقویت تمرکز استفاده کرده و حواس پرتی را کاهش دهید.
حرف آخر | فرق ADHD و حواس پرتی معمولی
با درک تفاوتهای موجود بین بیش فعالی نقص توجه و حواس پرتی معمولی، به راحتی میتوان آن دو را تشخیص داده و از درمان مناسب استفاده کرد. اختلال ADHD یک اختلال مزمن بر پایه ژنتیک و مشکلات عصبی است که به درمان تخصصی نیاز دارد، اما حواس پرتی معمولی به صورت موقتی ایجاد شده و عوامل محیطی و روانی نقش موثری در آن دارد. اگر هر کدام از علائم گفته شده در مورد ADHD در شما مشاهده میشود، بهتر است با متخصصان مجرب مشورت کرده و علاوه بر تشخیص، برای درمان صحیح نیز از آنها کمک بگیرید. در مقابل حواس پرتی تنها با ایجاد تغییرات ساده در سبک زندگی به طور قابل توجهی درمان خواهد شد.
نشریه اینترنتی نوجوانها به طور اختصاصی به دوران نوجوانی پرداخته و تلاش دارد تا با استفاده از اخبار و مطالب مهم علمی، آموزنده و سرگرمکننده، نیازهای نوجوانان را در این سن برطرف کند. شما میتوانید به نشانی این نشریه به آدرس nojavanha.com مراجعه کرده و علاوه بر مطالب آموزشی و سرگرمی، به دانش خود در زمینه فرق ADHD و حواس پرتی معمولی، فناوری های مختلف و… اضافه کنید.
