موسی فرزند شاکر که در دوران جوانی در خراسان می زیسته در این زمان زندگی خویش را از راهزنی تامین میکرده است در ضمن با دانش اختر شناسی هم آشنا بوده است یک بار پس از انکه دستگیر می شود توبه می کند و دست از راهزنی بر میدارد به خدمت مامون در می آید و کار اختر شناسی خود را دنبال میکند. بنوموسی، سه برادر به نام‌های محمد، احمد و حسن فرزندان موسی بن شاکر، از برجسته‌ترین دانشمندان و مهندسان کشور ایرانی قرن سوم هجری بوده‌اند . با مرگ موسی بن شاکر در زمان خلافت مأمون، بنوموسی که خردسال بودند تحت سرپرستی مأمون به فراگیری علوم در بیت الحکمه پرداختند. این برادران در نوجوانی و حین علم آموزی در زمان مأمون وضع مادی مناسبی نداشتند، اما پس از آن و به ویژه در زمان خلفای پس از مأمون صاحب ثروت و نفوذ فراوان شدند. درآمد سالانه محمد در بغداد و فارس و دمشق و دیگر جاها به حدود چهارصد هزار دینار و درآمد احمد به حدود هفتاد هزار دینار می‌رسید. این سه برادر در فعالیت‌های علمی با یکدیگر همکاری داشتند و به همین علت تشخیص بیشتر آثار شخصی هر یک از آنان میسر نیست. در این میان محمد علاوه بر کارهای علمی به سیاست نیز گرایش داشت. او عاقبت از سران و سرداران شد. آنها برای بدست آوردن علوم باستانی به آخرین مرحله در سعی و کوشش رفته و از بزل مال و تشویق دریغی نداشتند. و در این راه به هر سختی تن دادند برای دست یابی به علوم اشخاص را به روم می‏فرستادند و از هرگوشه و کنار مترجمان را با دادن عطایا و بخششهایی گذاف به دور خود جمع کردند و عجایب حکمت را ظاهر کردند و بیشتر در هندسه و مکانیک ( الحیل و الحرکات ) و موسیقی و نجوم مهارت داشتند. بنوموسی چه از راه تشویق ترجمه آثار مختلف یونانی به عربی، که بعدها این آثار به لاتین ترجمه شد و باعث انتقال این دانسته‌ها به غرب گردید، وچه با ابداع‌های خود در این رشته سهم زیادی در اعتلای دانش هندسه داشته‌اند. مهم ترین اثر بنو موسی: کتاب الحیل از مهمترین آثار بنوموسی است که خوشبختانه باقی‌مانده است. علم الحیل را برابر دسته‌بندی‌های امروزیِ علم می‌توان جزو مهندسی مکانیک به شمار آورد که از ابزارها و دستگاه‌های مکانیکی و هیدرولیکی بحث می‌کند و کتاب الحیل بنوموسی اولین اثر مدون شناخته شده‌ای است که در این زمینه در جهان اسلام باقی‌مانده است. در این کتاب یک صد دستگاه شرح داده شده‌اند که عمدتاً به صورت خودکار و با استفاده از خواص مکانیکی عمل می‌کنند. سیالات مورخان و فهرست‌نویسان اسلامی نیز از این کتاب سخن رانده و آن را ستایش کرده‌اند. به درستی روشن نیست که کتاب الحیل را کدام یک از سه برادر نگاشته است اما با توجه به نقل قول قفطی که احمد را در علم حیل برجسته می‌داند، او را نویسنده این کتاب دانسته‌اند. تعیین اندازه محیط زمین توسط بنو موسی: یکی از مهمترین پژوهش‌هایی که به بنوموسی نسبت می‌دهند تعیین اندازه محیط زمین است. ابن خلّکان ضمن بیان این نکته که بنوموسی به امر مأمون، مأمور این کار شدند، به شرح این اندازه‌گیری پرداخته است، اما نالینو این نوشته ابن خلّکان را مورد تردید قرار داده است. همچنین علی بن سهل طبری از ابزاری که محمد و احمد در سامرا به کار بردند و با آن به استخراج طول سال می‌پرداختند خبر می‌دهد و آن را به کره‌ای بزرگ تشبیه می‌کند که به رامح متصل می‌شده است. بنوموسی بر این عقیده بودند که یونانیان قسمت اعظم دانش نظری خود را از هندیان وامگرفته‌اند. در زمینة پژوهشهای ریاضی نیز بنوموسی آثار قابل توجهی دارند؛ مانند تثلیث زاویه که در کتاب معرفة مساحة الاشکال البسیطة و الکریّة راه حلی با الهام از راه حل ارشمیدس در کتاب مأخوذات برای آن ارائه شده است. روش بنوموسی در تثلیت زاویه با ترجمة کتاب معرفة مساحة الاشکال البسیطة و الکریّة به دنیای غرب معرفی شد و بر کار هندسه دانان قرون وسطی اثر گذاشت . الآلة التی تزمر بنفسها: کتاب بنو موسی در موسیقی که در ان علاوه بر پرداختن به طرح چند وسیله خودکار در نواختن موسیقی پرداخته شده است. این کتاب را به احمد یا محمد نسبت می دهند و نسخه ای از ان در بیروت شناسایی شده است. تنها تاریخی که از فوت بنوموسی در دست است تاریخ فوت محمد در ۲۵۹ است. و سایرآثار: ۱ـ معرفت مساحه الاشکال البسیطه و الکره. ۲ـ کتاب الحیل (= مکانیک ). ۳ـ تحریر مخروطات ابلونیوس. ۴ـ زیج ( از کارهای هر سه برادر). ۵ـ زیج ( جداگانه از ابوالقاسم احمد بن موسی ). ۶ـ کتاب الشکل المدور المسطیل ( حسن بن موسی ). ۷ـ کتاب شکل الهندسی الذی بین جالینوس امره (احمد ). ۸ـ کتاب قرسطون ( رساله‏ای است درباره نظریه توزین و وسایل این کار ). ۹ـ کتابی در وصف اسبابی که خود بخود صدا می‏دهد، ( نظریه موسقی ). و چند اثر بنقل از جرج سارتون: ۱۰ـ کتاب مساحه الاکر و قسمت الزوایا به ثلاثه اقسام متساویه و وضع مقدار بین المقدارین تقوالی علی قسمه واحده ( کتاب فوق را کرگیوناین به لاتین ترجمه کرده اند.) ۱۱ـ تثلیث سینماتیکی زاویه. ۱۲ـ ترسیم بیضی به طریق باغبانی بوسیله یک ریسمان متصل به دو کانون اضافه براین آثار ، چند اثر دیگر را قفطی در تاریخ الحکماء آورده است که عبارتند از؛ ۱3ـ کتاب حرکت الافلاک ( اثر محمد ). ۱۴ـ کتاب الجو ( محمد ). ۱۵ـ کتاب اول العلل ( محمد ). ۱۶ـ کتاب در افکار سکون افلاک ( احمد ). ۱۷ـ کتاب مسأله که احمد نوشته و این کتاب را بخاطر سؤال از سند بن علی تألیف کرده است.


امتیاز این مطلب:
به اشتراک بگذارید :
مطالب مرتبط

نظر خود را بنویسید Click here to cancel the reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

ویژه رمضان
مناجات استاد شجریان
ربنای استاد شجریان
تواشیح اسما الحسنی
عکس روز
بهار در همدان / علیرضا شیری

بهار در همدان / علیرضا شیری

فرستنده :nojavanha.com

ارسال عکس برای ما آرشیو عکس روز
حرفهایی که کهنه نمی شوند
مشاهده آرشیو
کاربران فعال سایت
loader....